Bolu’nun Gerede ilçesi, zengin kültürel birikimi olan yerlerden birisidir. Yıllardan beri Gerede kültürü üzerine yaptığımız araştırmalar bize bu memleketin kültürü üzerinde daha derinlikli çalışmaların ortaya konması gerektiğini göstermiştir. Fakat Gerede’nin kültürü üzerine perakende birçok çalışma mevcut olmakla beraber ilçenin kültürel zenginlikleri derli ve toplu bir şekilde ne yazık ki ele alınmamıştır. Halbuki toplu bir şekilde bakıldığında ilçenin kültürel zenginliği ve çeşitliliği insanda hayranlık duyguları uyandıracak şekilde zengindir. Geleneksel zanaatlar, sanatlar, edebî miras, tasavvuf kültürü vb. açıdan Gerede önemli bir kültür havzası durumundadır.

Gerede’nin sözlü kültürü de oldukça zengindir. Bu zenginlik, hayatın derin bir şekilde tecrübe edilmesinden kaynaklanmaktadır. Esasen kültürel zenginliğiyle Gerede, çok derin bir hayat tecrübesine sahip olduğunu atasözleri, deyimleri ve kelimeleriyle ispat etmektedir. Bu zenginliğin toplu bir şekilde tespit edilmesi gerekmektedir. Bunlar içerisinde kaynaklarda ve sözlüklerde yer almayan birçok atasözü, deyim ve kelimenin olduğu muhakkaktır. Dolayısıyla kültürel konularda Geredeli araştırmacılara büyük görevler düşmektedir.

Sonuçta Gerede, bizim de öğretmen olarak görev yaptığımız bir yer olması dolayısıyla zaman zaman kitap çalışmalarıyla kültürünü tespit etmeye çalıştığımız bir yer olmuştur. İlçede görev yaptığımız ilk yıllardan bu yana çeşitli kitaplar ve makaleler yayınladık. Bununla beraber bir yandan çalışmalarımız ve derleme faaliyetlerimiz de hep devam etti. Bu zamana kadar makaleler, derlemeler ve şiirler hâlinde kültürel değerlerini tespit etmeye çalıştığımız Gerede üzerine yaptığımız araştırmaları ve derlemeleri içeren kitaplarımız şunlardır:

Akan Sular Ömrün Olsun -Gerede’den Halk Kültürü Derlemeleri- Ankara 2019, 95 sayfa.

Geredeli Abdullah Efendi, Gerede Belediyesi Yayınları, Gerede 2022, 96 sayfa.

Geredeli Hacı Halil Efendi, Gerede Belediyesi Yayınları, Gerede 2022, 108 sayfa.

Gerede’den Kültür Derlemeleri, Haz.: Yasin Şen, Merkez Repro Yay., Ankara 2023, 140 sayfa.

Gerede Erenlerinden Ramazan Dede, Merkez Repro Yayınları, Ankara 2024, 85 sayfa.

Gerede Bilmeceleri, Merkez Repro Yayınları, Ankara 2024, 138 sayfa.

Gerede Yazıları Kültür ve Edebiyat, Merkez Repro Yayınları, Ankara 2024, 253 sayfa.

Gerede’nin Söz Hazinesi Atasözleri-Deyimler-Kelimeler, Merkez Repro Yayınları, Ankara 2024, 147 sayfa.

Gerede Yıldırım Beyazıt Camii ve Vakıfları, Merkez Repro Yayınları, Ankara 2024. 48 sayfa.

Gerede’de Sohbet Kültürü ve Ferfene, Gerede Belediyesi Yayınları, Gerede 2025, 130 sayfa.

Gerede Manileri, Merkez Repro Yayınları, Ankara 2026, 125 sayfa.

Gerede Yazıları kitabımdan sonra yazdığımız yazıları ve derlediğimiz edebî ürünleri bir araya getiren Gerede Halkbilimi Araştırmaları kitabımızda dikkatimi çeken şey insanı derinden tanıyan, anlayan ve kavrayan bir kültürün zenginliği oldu. Bu kültür mirası Gerede’de nasıl ortaya çıktı, gelişti, söze ve insan davranışlarına büründü? Bunun üzerinde durulup araştırmalar yapılması gerekir. Bunları en çok atasözü, deyim ve kelimelerin üzerinde dururken hissettim.

Bir deyim veya atasözü, sadece deyim ve atasözü değildir. Bunlarda insanı tanıyan derin bir irfanî öz, yaşanmışlık ve tecrübe vardır. Eğer bu kültürü ortaya koyanlar insanı tanımasalar, kendi özlerinde derinleşmeseler, çalışmasalar bu zengin birikim ortaya çıkabilir miydi? Gerede’nin kültür mirası bu açıdan çok değerli malzemeler sunmaktadır bize. Kanaatim o ki, her türden değer ayrı ayrı ele alınmalı, işlenmeli kitaplaşmalı ve anlatılmalıdır. Bu miras yaşamalı ve yaşatılmalıdır. Yoksa geçen zamanla beraber bunlar elimizden kayıp gidecektir.

Sonuçta Gerede’de görev yaptığımız için ilçenin kültürel unsurlarından dikkat çeken hususlar üzerine zaman zaman yazılar ve kitaplar yayınladık.

Yukarıda da yer verdiğimiz gibi biz, araştırma yazılarımızı Gerede Yazıları adıyla daha önce bir araya getirmiştik. Geçen zaman içinde Gerede’nin kültürü üzerine yeni yazılar yazıldığı gibi yeni derlemeler de yapıldı. Biz bu yeni araştırmaları ve derlemeleri de “Gerede Halkbilimi Araştırmaları” adıyla bir araya getirmek istedik. Bu kitap Gerede üzerine yazdığımız yazıların ve yaptığımız derlemelerin bir araya gelmesiyle oluşmuş ikinci kitabımızdır.

Bu kitap içinde yirmi iki araştırma yazısıyla yedi derleme yazısı ve dört adet söyleşimiz yer almıştır. Toplamda otuz üç yazının yer aldığı Gerede Halkbilimi Araştırmaları’nın ilçenin kültürü hakkında bazı yeni tespitler içerdiğini söyleyebiliriz. Bu türden araştırmaların ve tematik çalışmaların artırılması gerektiği söylenebilir.

Bu yazıların ikisi daha önceki yazılarımızın genişletilmesi ve yeni ilavelerle ortaya çıkmıştır. Bunlardan birisi Gerede’de medfun ve Aziz Mahmud Hüdâyî hazretlerinin halifesi olan Şeyh Hüseyin Efendi’yle ilgilidir. Biz bu zâtla ilgili birkaç sayfalık bir yazı yazmış ve bunu hem bir dergide hem de Gerede Yazıları içinde yayınlamıştık. Biz daha sonra konuyla ilgili bir bildiri sunduk. Bu kitap içinde bu yazının bildiri olarak sunduğumuz hâli değerlendirilmiştir.

İkinci olarak Gerede Yazıları’nda “Geredeli Figanî’nin Yeni Bir Şiiri Mi?” başlıklı bir yazımız yer almıştı. Daha sonraki zamanlarda biz Figanî’nin bir cönk içinde yeni bir şiirini daha bulduk. Bunları “Geredeli Figanî’nin Yeni Şiirleri” başlığıyla bir araya getirdik. Bu yazıya da burada yerdik. Çünkü bu yazıların ve içerdikleri tespitlerin kaybolup gitmesine izin vermek istemedik.

Bu kitap dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Geredeli bazı şahsiyetlerle ilgili yazılara yer verilmiştir. İkinci bölümde Gerede’nin kültürü üzerine yazdığımız yazılar yer almıştır. Üçüncü bölüm derlemelere ayrılmıştır. Buradaki yazılarımızın çoğu Kültür Çağlayanı ve GERKAV Gerede gibi dergilerde yayınladığımız yazılardır. Yazıların bir kısmı ise herhangi bir yerde yayınlanmamıştır. Kitabın dördüncü bölümünde Geredeli halk bilimci Dr. Abdullah Demirci’nin Gerede kültürü konusunda bizimle yaptığı dört söyleşiye yer verilmiştir.

Bu kitabın özellikle derleme kısmının oluşmasında -bu çalışmanın da isim babası olan- halkbilimci Dr. Abdullah Demirci ve öğrencim Elif Çalışkanlı’nın büyük ve unutulmaz desteklerini gördüm. Onlar zaman zaman derledikleri ürünleri bizimle paylaştılar. Bunlar gide gide belli bir yekûna ulaştı ve bu kitabın da bir bölümünü teşkil etti. Kendilerine ne kadar teşekkür etsem azdır.

Gerede Halkbilimi Araştırmaları’nın Gerede’nin kültürüyle ilgilenen herkese faydalı olmasını temenni ederim.

Yasin ŞEN