Menâkıb-ı Kemâl Ümmî’de adı geçen Kutbüddin Hoca, Ümmî Kemâl’in dervişlerinden birisidir. Günümüzde Düzce’ye bağlı Yığılca’da doğmuştur. Menâkıba göre derviş-meşrep, geyiklerle vakit geçiren, insanlardan kaçan ve münzevi yaşayan, hayatını tek başına idame ettiren, gece gündüz ibadet ve zikirle meşgul olan bir şahsiyettir.[1] Uzunca bir ömür sürdüğü yine Menâkıb’dan anlaşılmaktadır.
Menâkıbda kendisi hakkında “Bolı sancagında Yıgluca nâm karyede sâkin dervîş-meşreb-i ‘âlî-kevkeb Kutbüddîn Hâce dirler bir ‘azîzün beyânındadur.” dendikten sonra manzum olarak bazı bilgiler verilmektedir. Bazı kaynaklarda Kutbüddin Hoca’nın menâkıbda takdim edildiği yukarıdaki satırlarda geçen ve “talihi-bahtı-yıldızı yüce” anlamlarına gelen “âlî-kevkeb”i yanlışlıkla kendisinin ismi olarak kaydedilmiş ve adının Ali Kevkeb olduğunu ileri sürülmüştür.[2]Bu hatalı bir durumdur.
Menâkıb’da Kutbüddin Hoca’yla ilgili beyitler şöyledir:
Husûsan bir kişi var idi anun
Tamâm dervîşi idi evliyânun
(Özellikle bir kişi vardı. Evliyanın tam bir dervişi idi.)
(…)
Olupdur nâmı Kutbü’d-dîn Hâce
Ol idi Hak katında kadri yüce
(Adı Kutbüddin Hoca idi. Hak katında kıymeti büyüktü.)
Tamâm varmış idi yüz yaşına ol
Tarîkun çıkmış idi başına ol
(Yüz yaşına varmış ve bu yolun başına çıkmış idi.)
Veliyyü kutb-ı devrân olsa n‘ola
Hudâ dergâhına yol bulsa n‘ola
(Devrin kutbu ve velisi olsa, Allah’ın dergâhına yol bulsa n’ola!)
Salâh ehli idi gâyet o sultân
Namâz kılmakdı işi güci her ân
(O kişi hâli düzgün bir sultan idi. İşi gücü her an namaz kılmaktı.)
Namâzı gice vü gündüz kılurdı
Sevâbını anun zîrâ bilürdi
(Namazı gece gündüz kılardı, çünkü onun sevabını bilirdi.)
Namâzdur ‘arş-ı a‘lâya vesîle
Namâzdur kurb-ı Mevlâya vesîle
(Arşın yücelerine -erişmeye- vesile namazdır. Namaz, Mevlâ’ya yakınlaşmaya vesiledir.)
Deyüp bu da namâzı kılup er [er]
Dir idi böyledür vakt-i mukarrer
(Diyerek namazı erken erken kılardı ve kararlaştırılmış vaktin böyle olduğunu söylerdi.)
Bunun da ‘âdeti olmışdı her dem
Salât-ı subhı kılurdı mukaddem
(Bunun da âdeti sabah namazını önce kılmak olmuştu.)
Bu da Ümmî Kemâlün dervîşidür
Du‘âsı müstecâb olmış kişidür
(Bu da Ümmî Kemâl’in dervişidir. Duası makbul olmuş bir kişidir.)
Geyiceklerle ülfet itmiş idi
O sultânun yolınca gitmiş idi[3]
(Geyiklerle arkadaşlık etmişti. O sultanın -Ümmî Kemâl’in- yolundan gitmiş idi.)
Kutbüddin Hoca’nın namazlarına düşkün ve çok ibadet eden biri olduğu anlaşılmaktadır. Kendisi Ümmî Kemâl dervişlerinden ve duası makbul olan kişilerdendir. Nereye gitse yalnız gezmektedir. İnsanlardan kaçmakta ve inzivayı tercih etmektedir. Bu mısralardan uzunca bir ömür sürdüğü anlaşılmaktadır. Zaten ilk mısralarda kendisinin yüz yaşına vardığı ifade edilmektedir.
[1] Ramazan Sarıçiçek, a. g. m., s. 295.
[2] Bkz.: Hayati Yavuzer, Kemâl Ümmî Dîvânı İnceleme-Metin, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Bölünü, Halk Edebiyatı Eğitim Ana Bilim Dalı, Doktora Tezi, Ankara 1997, s. 8.
[3] Ramazan Sarıçiçek, a. g. m., s. 342.
