Bilgiyi canlı kılmak insanın onu tecrübe etmesiyle mümkündür. Yaşanmayan, gerçek hayatta karşılığı olmayan, tefekküre malzeme teşkil edemeyen bilgi harekete geçemeyen bir güçtür. Biriktikçe sahibinde güç zehirlenmesi yapar. Böyle bir durumda insan bilgiye sahip değil, bilgi insana sahip olmuş olur.

Tecrübe etmediği bilgiyi ilim, kendini âlim zanneden kişi zihnine yüklediği bu yükle yorgun, tedirgin ve bıkkındır. Bu tavırlar genelde dışarıya yansır. Ortaya insana tepeden bakan, bildiği vehmiyle yaşayan, kibirli ve mağrur bir insan tipi çıkar. Doğal olarak izole olurlar veya gruplaşırlar. Çünkü ezber bilgiyle sosyal ve kişisel onay almak zorunda kalırlar. Bu onay gelmeyince de âlim olayım derken zâlim olurlar. Bunların zulmü önce kendilerine, sonra çalıştıkları alan dolayısıyla toplumadır.

Bilgiyi hayata tatbik edemeyenler böylece onun emrine girmişlerdir. Aslında bilginin sosyal hayatta, toplum yaşamında, insanlarda bir karşılığını bulmak zor bir şeydir. Emek, samimiyet, derin bir vukufiyet ve meselelere dâir geniş bir bakış açısı ister bu. Halbuki bilgiyi zihinde tutmak kolaycılıktır. Çoğu insan bunu tercih eder. Bizde özellikle akademik bilgi bu kimlikle karşımıza çıkar. Çoğu akademisyen âlim bir şahsiyet hâline gelemez. Sahip olduğu alanda ancak iyi bir teknisyendir. Size teknik bilgiyi vermekle beraber bilgilerinde irfanî bir tavır sergileyemezler.

İrfan bilginin canlı ve yaşayan hâli demektir. Söz gelimi Divan Edebiyatı ile uğraşan birçok akademisyen, hayatında bir gazel yazmaya, şiirin dünyasında onunla bilfiil meşgul olmaya çalışmamışlardır. Hâlbuki sahip oldukları şiir bilgisiyle kendilerinden bu beklenirdi.

Şiir yazmak başka, şiirin tarihiyle uğraşmak başka deniyorsa o zaman şiir yazan, buna çalışan kişilerin daha samimî ve daha âlim olduğunu baştan kabul etmek gerekir. Ne de olsa onlar şiir yazmasıydı bunlar şiirin tarihiyle meşgul olamazlardı. Edebiyat tarihçisi varlığını bu alanla doğrudan meşgul olan şairlere, edebiyatçılara borçludur.

Bilgi, karakteri gereği dönüşmek ister. Hayatta karşılığı olmayan bilgi ezber ve ikinci el bilgidir. Ezber, bilginin amacı değil; aracıdır. Ezber bilginin bir amaç olduğu bir yanılgıdır. Araçların amaç hâlinde algılanması çağımızda çok sık görülen bir yanılgıdır ve bu durum, insanı meşgul olduğu alanda hamle yapmaktan alıkoymaktadır.

Bilgi yaşanmalı ve tecrübe edilmelidir. İnsan bunu yapmaya layık ve adaydır. Olması gereken budur. Varlığın, insanın tekamülü bunu lüzumlu kılmaktadır. İnsan en azından çalıştığı alanda bildikleriyle yeni bir terkibe ve yoruma gidebilmelidir. Böylece bildiğimizi ne kadar anladığımız durumu da ortaya çıkmış olur. Aksi halde âlim geçinen kişiler, kendilerini ve toplumu kandırıyor demektir.

Yasin ŞEN