27 Haziran 2022

Bugün yeterince ve bütünlüklü olarak ele alınmamış Halvetî-Şabânî külliyatına önemli eserler kazandıran müelliflerden biri de Bolulu İbrahim Şevkî Efendi’dir. Kendisi 1833 yılında Bolu’da doğmuştur.  Babası Bolulu Mehmed Efendi’dir. Kastamonu’da asitanede şeyh olarak vazife yapan Bolulu Şevkî 1897 senesinde 63 yaşındayken burada vefat etmiştir. Mezarı Kastamonu’da Şeyh Şaban-ı Veli Dergâhı türbesi içindedir.

İbrahim Şevki Efendi, Bolu’da medrese tahsili görmüştür. Halvetî-Şabânî azizlerinden Halil Rahmî Efendi’ye ve daha sonra İbrahim Hilmî Efendi’ye intisap eden İbrahim Şevki Efendi, bir süre Mudurnu’da irşat faaliyetlerinde bulunmuştur. Daha sonra Bolu’nun Soku Köyü’ne yerleşmiş ve burada bir zaviyede insan terbiyesiyle meşgul olmuştur. 1899 senesinde Kastamonu Şeyh Şabân-ı Veli Dergâhı şeyhi Mehmed Said Efendi vefat edince vekâleten onun yerine atanmıştır. Ayrıca Mehmed Said Efendi’nin oğlu Mehmed Ataullah Efendi’nin eğitimiyle meşgul olmuştur.

Kenzü’l-Mahfî adında bir tefsirinin yanı sıra 230 şiirden müteşekkil bir de divanı vardır. Divanı üzerine bir yüksek lisans tezi hazırlanmıştır.[1] Abdülkerim Abdulkadiroğlu, divanını yayına hazırladığını ifade etmişse de yayınlamaya ömrü vefa etmemiştir.

Şevkî Efendi’nin şiirleri dinî ve tasavvufî bir eda ile yazılmıştır. İbrahim Şevkî Efendi’nin bazı ilahileri Şabânî erkânını sürdüren mürşitlerce besteli olarak okunmuştur. Onun Pîr-i Sânî Mustafa Çerkeşî hakkında yazdığı bir şiir şöyledir:

Sahn-ı lâhût-ı fenâyı seyrân edendir Çerkeşî

Genc-i iklîm-i bekâyı cevlân edendir Çerkeşî

Ol sarây-ı lî-maallâha basıp bir kez kadem

Bu şuhûdla katresin ummân edendir Çerkeşî

Refref-i aşk ile kavseynden güzer eylediği

Cebrâil-i fikrini tâlân edendir Çerkeşî

Sırr-ı Ev-ednâ’da nefsin mahv u ifnâ eyleyip

Bahr-i vahdetde vücûdun pinhân edendir Çerkeşî

Per urup gaybu’l-guyûba özge hâlât hesb edip

Manzar-ı ‘meni’rtazâ’sın mennân edendir Çerkeşî

Varıp iklîm-i ‘amâya nişânın bî-nişân etdi

‘Amâ-ender-‘amâsın bî-şân edendir Çerkeşî

Gelip ol kenz-i ahfâdan muîd ismine râkiben

Taayyün gâh lâ taayyün her ân edendir Çerkeşî

Zuhûr-ı nûr-ı kevneyne bu halkı Hakk’a çekmekdir

Bu davete vücûdun bürhân edendir Çerkeşî

Kutb-ı âlem gavz-i a‘zâm Şeyh Mustafa şöhreti

Şâh olup mülk-i ‘ademde dîvân edendir Çerkeşî

Teeddüb eyle ey Şevkî huzûr-ı Hazret-i Pîr’de

Hatânın afvını şâyed ihsân edendir Çerkeşî[2]

İbrahim Şevki Efendi’nin eşi Behiye Hanım’dır. Üçü erkek ikisi kız olmak üzere beş çocukları dünyaya gelmiştir. Behiye Hanım da “Derdi Goyuk” mahlasıyla şiirler yazmıştır. İbrahim Şevkî Efendi’nin divanında eşine hitaben yazdığı bir de şiir vardır.[3]

Divanında seçtiğimiz bir diğer şiiri şöyledir:

Seherde âh ider Hakk’ın âşıkları

Vakt-i seher oldı, uyan gözlerim 

Seherde zâr ider, aşkın sâdıkı

Vakt-i seher oldı, uyan gözlerim

Seher vakti eyle derdine tımâr

Seher vakti kalbin şem’ası yanar

Seher vakti âşık mâşukın arar

Vakt-i seher oldı, uyan gözlerim

Seher vakti olur âşıka hâldaş

Seher vakti uyuma ey mü’min kardaş

Seher vakti olur âşıka yoldaş

Vakt-i seher oldı, uyan gözlerim

Seherde gizlidir Hakk’ın esrârı

Seherde sürilür Hakk’ın ezkârı

Seherde açılur Hakk’ın envârı

Vakt-i seher oldı, uyan gözlerim

Seherde münevver olur her eşyâ

Tevhîd ider Hakk’ı tâ baştanbaşa 

Seherde olunur her şey temâşâ

Vakt-i seher oldı, uyan gözlerim

Seherde tecellî olındı Mûsâ

Kudretten verildi eline âsâ

Seherde semâya gitdi hem Îsâ

Vakt-i seher oldı, uyan gözlerim

Seherde viregör zikrine Şevkî

Seherde arayan bulur Hakk’ı

Seherde virülür âşıkın aşkı

Vakt-i seher oldı, uyan gözlerim[4]

Halvetî-Şabânî erkânına mensup mutasavvıfların en dikkat çeken eserlerinden biri de Şeyh Şabân-ı Velî hakkında yazdıkları şiirlerdir. Bu konuda toplanacak şiirlerin bir antoloji teşkil edeceğini belirtelim. Bolulu İbrahim Şevkî Efendi de divanında Şeyh Şabân-ı Veli için on bir kaside, sekiz adet methiye ve bir de mersiyeye yer vermiştir.[5] Bu sayı yüksek bir yekûnu da ifade etmektedir. Ayrıca Bolulu İbrahim Şevkî Efendi’nin piri Şeyh Şabân-ı Velî’ye duyduğu derin sevgiyi göstermektedir. Bu sebeple burada Şevkî Efendi’nin bu türden şiirlerinden birine yer vermek istiyoruz:

Ey muhibb-i bâ-safâ

Gel Şa’ban-ı Velî’ye

Ey mahbûb-ı asfiyâ

Gel Şa’bân-ı Velî’ye

Cümle halkın mir’âtı

Çok durur kemâlâtı

Hep vücûdun halâtı

Gel Şa’bân-ı Velî’ye

Her kim intisâb eder

Hak râha doğru gider

Hakîkati seyr eder

Gel Şa’bân-ı Velî’ye

Tarîkat esrârını

Hakîkat etvârını

Al cevherin dadını

Gel Şa’bân-ı Velî’ye

Bu görünen Hak yüzü

Uyar sırrında özü

Dinler isen bu sözü

Gel Şa’ban-ı Velî’ye

Gâfil olma çek âhı

Bulagör dilde mâhı

Cümle sultânlar şâhı

Gel Şa’bân-ı Velî’ye

Gel ey kemter Şevkîyâ

Olma huzûrdan cûdâ

İster isen reh-nümâ

Gel Şa’bân-ı Velî’ye

Bolulu İbrahim Şevkî Efendi’nin Şeyh Şabân-ı Velî için yazdığı bir başka şiiri ise şöyledir:

“Limaallah" sırrının sultânı Şa'bân-ı Velî

Semme vech" in gevher-i bürhânı  Şa'bân-ı Velî

Lâmekân-ı bî-nişânın rahının hem rehberi

Bahr-ı lâhuta beka ummanı Şa'bân-ı Velî

Levhâ-i dil mücellâ nûr-ı irşadı bugün

Mekteb-i kenz-i maarif irfanı Şa'bân-ı Velî 

Âlem-i kudsî hakikât rahının seyrângehi

Arş u ferş u kürsinin seyrânı Şa'bân-ı Velî

Menbâ-ı nûr-ı hüviyyet mahzen-i esrâr-ı Hû

Merci'-i erbâb-ı aşkın hânı Şa'bân-ı Velî

Meşhed-i nûr-ı velayet mehdi-i Hakk'dır bi'l yakîn

Bahr-ı imkân-ı vücûdun devrânı Şa'bân-ı Velî

Şevkıyâ vahdet-nişîn zâhir-i kesrete

Evliyâ-i kümmelin insânı Şa'bân-ı Velî

Dipnotlar

[1] Bkz.: Esma Tezcan, Şevki İbrahim Efendi Divanı İnceleme Transkripsiyonlu Metin, Kütahya Dumlupınar Ü, Sosyal Bilimler Entitüsü, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Kütahya 2007, 317 sayfa.

[2] Mustafa Tatcı, Hazrert-i Pîr Şabân-ı Velî Kitabı, Hazret-i Pîr Şabân-ı Velî’nin Hayatı-Silsilesi-Erkânı-Menâkıbnâme-Türbenâme-Silsilenâme-i Halvetiyye ve Evrâd-ı Settâr, H Yayınları, II. Baskı, İstanbul 2018, s. 116-117.

[3] İbrahim Şevkî Efendi’nin hayatı için şu kaynaklardan istifade edilmiştir: Nail Tan, “Şeyh Şa’bân-ı Velî’nin Takipçilerinden Şair Şeyh İbrahim Şevki Efendi ve Bir Cönkteki 16 Şiiri”, I. Uluslararası Şeyh Şa’bân-ı Velî Sempozyumu -Şeyh Şa‘bân-ı Velî'yi Anma ve Anlama- 2. Cilt, Kastamonu 2012, s. 275 vd.

[4] Nail Tan, “Şeyh Şa’bân-ı Velî’nin Takipçilerinden Şair Şeyh İbrahim Şevki Efendi ve Bir Cönkteki 16 Şiiri”, I. Uluslararası Şeyh Şa’bân-ı Velî Sempozyumu -Şeyh Şa‘bân-ı Velî'yi Anma ve Anlama- 2. Cilt, Kastamonu 2012, s. 284.

[5] Nazlı Rânâ Gürel, Ben Gidiyorum Bolu’ya Şairlerin Gözüyle Bolu, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Bolu Halk Kültürünü Araştırma Ve Uygulama Merkezi Yayınları, Bolu 2015, s. 31.

Yazar Hakkında:

Yasin ŞEN

Yazarın diğer makalelerinden: