9 Aralık 2022
C:\Users\alialpercetin\Desktop\PEYAMİ SAFA\peyami-1.jpg                                             Ali Alper ÇETİN
Altmış iki yıllık ömründe binlerce makale ve fıkra, 150’ye yakın eser yayınlayan Peyami Safa, Türk edebiyatında bir düşünür, otobiyografik doğrultuda ruhî konuları ele alan bir roman yazarı olarak tanındı ve okundu.
Peyami Safa 1899 yılında İstanbul’da doğdu. Babası Servet-i Fünun şairlerinden İsmail Safa, annesi Server Bedia’dır. Sonradan hafif romanlarında “Server Bedi” takma adını kullanışı bu yüzden. İki yaşındayken babasının ölümü, Peyami Safa’yı yetim bıraktı. Bu yüzden düzenli bir öğretim göremeyen Peyami Safa, 13 yaşındayken denemelerine ve çalışmaya başladı. Bu yaşta hayata atıldı. Posta Telgraf Nezareti'nde memur olarak çalıştı. 1914-1918 arasında öğretmenlik, 1918-1916 arasında gazetecilik yaptı. Hayatını yazıları ile kazandı. 
Fransızca öğrendi. 15 yaşında öğretmenlik yapıyor, edebiyat, felsefe, tarih, psikoloji alanlarında eserler okuyarak bilgi alıyordu. 
Babası İsmail Safa gibi şair olan amcaları Ahmed Vefa ve Ali Kâmi'nin yönlendirmesiyle edebiyata başladı. Kardeşi İlhami ile çıkardığı "Yirminci Asır" adlı akşam gazetesinde "Asrın hikâyeleri" başlığıyla yazdığı magazin hikâyeleriyle dikkat çekti. 
Tasvîr-i Efkâr, Cumhuriyet, Milliyet, Tercüman, Son Havadis gazetelerinde yazdı.
Kültür Haftası (21 sayı, 15 Ocak-3 Haziran 1936) ve Türk Düşüncesi (63 sayı, 1953-1960) adlarında iki dergi çıkardı.
Çok sevdiği oğlu Merve'yi askerlik hizmeti yaparken hastalanması, bu olaydan birkaç ay sonra İstanbul'da beyin kanaması sonucu yaşamını yitirmesi onu derinden sarstı. Edirnekapı'da toprağa verildi.
19 yaşındayken gazeteciliğe başladı. Ölümüne kadar bu mesleği sürdürerek, belli başlı bütün gazetelerde, makale ve fıkralar yazdı, romanlarını tefrika ettirdi. Canlı bir ansiklopediydi sanki. Her konuya eğilir, fikir yürütür ve okuturdu. Onun çok tanınan ve çok basılan “Dokuzuncu Hariciye Koğuşu” adlı romanından bir bölümünü okuyalım. Roman kahramanı bir hastanede yatmaktadır. Ameliyat olacaktır:
“…Öğleden sonra annem, Mithat Bey, arkadaşım geldiler. Bana uzatılan ellere, bir uçurumun dibinde imişim gibi sarıldım. Bir tek cevabı saatlerce sürebilecek sualler soruyorlardı; hiç birine cevap vermiyordum, yüzlerce kelimeyi teksif edebilecek bir baş hareketi, bir bakış, bir teneffüs arayarak susuyordum.
Onlar, hastaneye dışarıdaki hayatın karıştığı saatlerde gelmişlerdi; bu odanın gecesini, sabahını tanımıyorlardı. Duvarda gölgelerin kımıldadığı, döşemelerin dinç seslerle öttüğü ve dehlizlerin canlı şekillerle kaynaştığı bu hayat ve hareket saatindeki hastane bambaşkadır. Bu doktor, benim için bir gece evvelki hâlimi anlamak istemeyenler hiçbir şey söylemez.
Onun için ben de söylemiyordum: İlk gece biraz yadırgadım” diyorum. Hadiseyi bilmiyorlar.
Akşama kadar oturdular. Sıhhatte olmak neşesini gizlemiyorlar. Yalnız annemin arada bir gözleri dalıyor.
Bizden uzaklaşmadıkça bize görünmeyen sıhhat, itiyadın verdiği hissizlikle, sağlamların şuurundan kaçıp nasıl ve nereye saklanıyor? Onu ben görüyorum, çünkü benden uzak; onu ben Mithat Bey’in kırmızı yüzünde, çelişkili damarlarında, arkadaşımın otururken rahat gerilişlerinde, bacaklarını uzatışlarında, korkusuz bakan gözlerinde görüyorum.
Akşama kadar oturup gittiler. Gazetelere biraz göz atarak yattım ve uyumaya çok çalıştım.
Muvaffak olduğumu sabah olmadan evvel uyandığım vakit anlamıştım. Bir daha uyuyamadım.
Gayet mühim bir günü şuurla karşılamak istiyorum. Bugün ameliyat olacağım. 
Hep titreyerek nefes alıyor ve su içiyorum. Ameliyat sırasında korkmaktan korkuyorum. Sabahın ışıkları odadan içeri doldukça bütün cesaretim boşalıyor, her ses, kapı kapanmaları, tek-tük çağırışlar, mırıltılar varlığımın en hayatî köklerine işleyen bir tesirle beni kendilerine bağlıyor, çekiyor, sarsıyorlar.
Gene bir sabah evvelki ziyaretler. Koğuşun uyanışı. Temizlik. Odama giren kadın. Dehlize küçük hastaların sürüklenişleri. Gene seslerin, gürültülerin, hareketlerin çoğalışı…”
C:\Users\alialpercetin\Desktop\PEYAMİ SAFA\peyami-2.jpg
Fikir adamı, gazeteci, yazar ve edebiyatçı Peyami Safa, Cumhuriyeti dönemi Anadolu aydınlığında,  usta bir romancı ve fıkra yazarı olarak seçkin bir yer alır. Özellikle, romanlarında çeşitli sosyal problemleri, usta bir gözlemci olarak ele almış, roman kişilerinin ruhî yönlerine eğilmiştir.
Edebiyat ve siyaset tartışmalarının hep içinde bulundu. Nâzım Hikmet, Nurullah Ataç, Zekeriya Sertel, Muhsin Ertuğrul, Aziz Nesin'le polemiklere girdi. Ayrıca ders kitapları da yazdı.
Para kaygısıyla yazdığı sıradan yazılarda annesi Server Bedia'nın adından esinlenerek yarattığı "Server Bedii" takma adını kullandı. Bu isimle kaleme aldığı "Cingöz Recai" isimli polisiye dizi romanları büyük ilgi gördü.
Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Fatih Harbiye, Bir tereddüdün Romanı, Matmazel Noralya’nın Koltuğu, Yalnızız, Biz insanlar çok okunmuştur ve basılmıştır.
Peyami Safa'nın Eserleri 
Roman: 
Gençliğimiz (1922) 
Şimşek (1923) 
Sözde Kızlar (1923) 
Mahşer (1924) 
Bir Akşamdı (1924) 
Süngülerin Gölgesinde (1924) 
Bir Genç Kız Kalbinin Cürmü (1925) 
Canan (1925) 
Dokuzuncu Hariciye Koğuşu (1930) 
Fatih-Harbiye (1931) 
Atilla (1931) 
Bir Tereddüdün Romanı (1933) 
Matmazel Noralya'nın Koltuğu (1949) 
Yalnızız (1951) 
Biz İnsanlar (1959) 
Öykü:
Hikâyeler (Halil Açıkgöz derledi, 1980) 
Oyun:
Gün Doğuyor (1932) 
İnceleme-Deneme: 
Türk İnkılâbına Bakışlar (1938) 
Büyük Avrupa Anketi (1938) 
Felsefî Buhran (1939) 
Millet ve İnsan (1943) 
Mahutlar (1959) 
Mistisizm (1961) 
Nasyonalizm (1961) 
Sosyalizm (1961) 
Doğu-Batı Sentezi (1963) 
Sanat- Edebiyat-Tenkid (1970) 
Osmanlıca-Türkçe- Uydurmaca (1970) 
Sosyalizm-Marksizim- Komünizm (1971) 
Din-İnkılâp-İrtica (1971) 
Kadın-Aşk-Aile (1973) 
Yazarlar-Sanatçılar- Meşhurlar (1976) 
Eğitim-Gençlik-Üniversite (1976) 
  1. Asır- Avrupa ve Biz (1976) 
Ders Kitapları: 
Cumhuriyet Mekteplerine Millet Alfabesi (1929) 
Cumhuriyet Mekteplerine Alfabe (1929) 
Cumhuriyet Mekteplerine Kıraat (Dört cilt, 1929) 
Yeni Talebe Mektupları (1930) 
Büyük Mektup Numuneleri (1932) 
Türk Grameri (1941) 
Dil Bilgisi (1942) 
Fransız Grameri (1942) 
Türkçe İzahlı Fransız Grameri (1948)
C:\Users\alialpercetin\Desktop\PEYAMİ SAFA\Peyami-3.jpgOnun “ Server Bedi”  takma adıyla yazdığı ve hikâye kitaplarının sayısı altmış beşi bulur. Fikir eserleri arasında, Büyük Avrupa anketi, Türk İnkilâbına Bakışlar, Millet ve İnsan, Doğu- Batı Sentezi başta gelir. Çevirilerinden Açlık, Engerek Düğümü, gibi eserleri sayabiliriz. Biyografik eserlerle ders kitapları da yazan Peyami Safa, 43 yıllık yazı hayatında, yılda üç kitap çıkarabilen ve hemen her gün bir gazete, veya dergide imzası bulunan, eskilerin diliyle “velȗd” bir kalem sahibidir. Türk basının en iyi fıkra yazarları arasında onun adı her zaman anılacaktır. Geniş kültürü ve bilgisi, arı-duru Türkçesi ve sanatçı yönü ile Peyami Safa, fıkralarının tadını vermiş, bu konuda kendisine has bir uslȗp yaratmıştır. Bir yazısında şöyle diyor:
“Ben iki yaşında babasız kaldım. Bütün çocukluğum ve gençliğim korkunç bir hastalığa ve fakirliğe karşı mücadele içinde geçti. Kimsesiz, sıhhatsiz, parasız ve tahsilsiz kaldım.. Sizin kırbaçlayıcı, çalıştırıcı ve yaratıcı, yoksulluk gibi bir koruyucunuz ve dostunuz var. O sizi her türlü başarısızlık, sıhhatsizlik, himayesizlik ve kültürsüzlükten koruyan bir enerji kaynağıdır. Kendinizi sağlam, zengin ve arkalı farz edin. Öyle çalışınız. Aldanmayacaksınız. İstediğiniz her şeyi elde edeceksiniz. Sırtınız yere gelmeyecek..”
Peyami Safa, bu her türlü güçlükler karşısında hayat ve enerji dolu insan, eserleriyle bir anıt dikmiş, anıtlaşmıştı. 15 Haziran 1961 günü İstanbul’da öldü. Ardında gözü yaşlı, yüzbinlerce okuyucusunu bırakarak. Cenazesi İstanbul Edirnekapı Şehitliğine defnedildi.
Geniş kültürü ve bilgisi, arı-duru Türkçesi ve sanatçı yönü ile Peyami Safa, fıkralarının tadını vermiş, bu konuda kendisine has bir uslȗp yaratmıştır.
Kültürlü bir yazar, usta bir romancı olan Peyami Safa Anadolu’yu aydınlatanlar arasında Kültürümüzün önemli yıldızlarındandır.
C:\Users\alialpercetin\Desktop\PEYAMİ SAFA\peyamisafa_kabri.jpg
Peyami Safa kabri- İstanbul Edirnekapı Şehitliği
Ali Alper ÇETİN
Araştırmacı
Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Kaynakça:
https://www.biyografya.com/biyografi
Mehmet Önder: Anadolu’yu Aydınlatanlar, Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, 1998 Ankara
 
 
 
 

Yazar Hakkında:

Ali Alper ÇETİN

Ali Alper ÇETİN

Ali Alper ÇETİN

1955 yılında Ceyhan’da doğdu. İlk ve orta öğrenimini Ceyhan’da tamamladı. 1980 yılında Çukurova Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Makina bölümünü başarı ile bitirerek Makina Mühendisi unvanını aldı. Devlet Lisan Okulu İngilizce bölümünden mezun oldu. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü “İşletme Yönetimi” dalında Yüksek Lisansını tamamladı. Siyasal Bilgiler Fakültesi (SBF) İşletme Yönetimi eğitimi alarak kariyer yaptı.

Memuriyete 1980 yılında Orman Bakanlığı Ankara Merkez Atölyesinde Atölye Şefi olarak başladı. Makina İşletme Şefi iken 1982 yılında DSİ Genel Müdürlüğüne intisap etti. 1983 yılında Isparta da askerlik görevini ifa etti. DSİ Genel Müdürlüğünde Mühendis, Kısım Şefi, Başmühendis, Şube Müdürü, Bölge Müdür Yardımcısı, Daire Başkan Yardımcısı olarak görev yaptı. Halen DSİ Genel Müdürlüğü Makina, İmalat ve Donatım Dairesi Başkanlığında Daire Başkan Yardımcısı olarak görevini sürdürmektedir.

Birçok konuda mesleği eğitimlere katıldı. Türk Tarımı, Çevre ve Erozyon, Mühendislik Hizmetleri, İçmesuyu, Yerel Yönetimler konusunda araştırmalar yaptı. Fransa’ da İçmesuyu ekipmanları ve Çelik konusunda teknik incelemelerde bulundu. Avusturya’da İş Makinaları ile eğitime katıldı.

Mesleki konularda yayımlanmış çok sayıda teknik makaleleri mevcuttur. Kültür Sanat, sosyal, güncel makaleler yazmaya devam etmektedir. Bölge gazetelerinde köşe yazarlığı yaparak birikimini okuyucularla paylaştı. Sivil Toplum kuruluşlarında yöneticilik yaptı. Çukurova’nın ( Adana, Mersin, Hatay, Osmaniye) problemleri konusunda projeler geliştirdi, çözüm önerileri getirdi. Çukurova’nın birlik ve beraberliği için büyük katkılar koydu. Sivil Toplumda “ Sivil İnisiyatif” in gelişmesinde etkin rol oynadı.

TMMOB Makine Mühendisleri Odası Ankara Şubesi 11.Dönem (1988-1990) Yönetim Kurulu Sekreteri

TSE Makina Hazırlık Grubunda Raportörlük

TSE Özel Standartlar Hazırlık Grubu Daimi Komite Üyeliği

TSE Ambalaj Özel Daimi Komitesi Üyeliği

TSE Şehir İçi Yollar ve Kavşaklar Özel Daimi Komite Üyeliği

TÜRK KAMUSEN TÜRK ENERJİ-SEN 11 No’ lu Şube Başkanı

TÜRK KAMUSEN TÜRK ENERJİ-SEN Kurucu Üye ve Eğitim Genel Sekreteri

BASK Bağımsız Enerji –Sen Kurucu Üye ve Teşkilatlandırma Genel Sekreteri

Mühendislik Odalarında  “Meslekte Birlik ‘’ Kurucusu

KOSGEB Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme Başkanlığı Kanunun hazırlanması ve etkin rol

SMMH Serbest Mühendislik Hizmetleri Yönetmenliği ve Tüzüğünün hazırlanmasında etkin katkı

Büyükşehir Belediyelerinde ilk Proje-Vize’yi başlatmanın öncüsü

Ceyhan Kültür Yardımlaşma Derneği Kurucu Başkanı (1991-1995)

Gıcık Dergisi ve Makina Bülteni Kurucusu, imtiyaz sahibi

Çukurovalılar Derneği Genel Başkanı (2008-2013)

Çukurovalılar Derneği Onursal Başkanı ( 2013- Halen)

DSİ Yayın Kurulu Üyeliği (2015- Halen )

Çukurova Lobisi Dergisi Kurucusu (Aylık, Bölgesel süreli-yayın ) imtiyaz sahibi gibi görevleri üstlendi.

Sayın Çetin; Sivil Toplum Kuruluşlarındaki hizmetleri ile Ülkemizin ve bölgemizin problemlerini kamuoyuna taşıyarak çözüm önerileri geliştirdi. KOSGEB-Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme Başkanlığının kuruluş kanunun hazırlanması ve kuruluş çalışmalarında çok etkin rol oynadı. SMMH Serbest Mühendislik Müşavirlik Hizmetleri Kanuna büyük katkı koyarak, Türk Sanayine hatırı sayılır önemli hizmetler yaptı. Büyükşehir Belediyelerinde Proje-Vize uygulamasının öncüsü oldu.

Sayın Çetin, İngilizce bilmekte olup, evli 2 çocuk babasıdır.

 

 

 

Bu kategorideki Makalelerden