Özet

Bu çalışmada, 24 Mart 2026 tarihinde İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi (SNSC) Genel Sekreterliği görevine getirilen Muhammed Bakır Zülkadir’in siyasi ve askeri kimliğinin analiz edilmesi, Zülkadir’in Anadolu kökenli Dulkadiroğlu Beyliği ile olan tarihsel bağlarının ortaya konması ve bu kökenlerin günümüz İran savunma stratejileri ile bölgesel jeopolitik dengeler üzerindeki etkisinin incelemesi hedeflemektedir. Çalışmada, tarihsel ve biyografik analiz yöntemi kullanılmıştır. Zülkadir’in aile kökenleri 14. yüzyıla kadar dayanan Dulkadiroğlu Türkmen göçleri üzerinden izlenmiş; askeri kariyeri ise Devrim Muhafızları (IRGC) ve Kudüs Gücü’nün doktrinel gelişimi çerçevesinde, 2026 yılı olayları ve medya raporlarıyla desteklenerek ele alınmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda Zülkadir’in 1954 yılında Fars eyaletinde doğduğu ve nesiller boyu bölgede varlığını sürdüren Dulkadir aşiretine mensup olduğu tespit edilmiştir. Deneyimli bir stratejist olan Zülkadir’in, İran’ın sınır dışı operasyonlarının temeli olan Ramazan Karargâhı’nı kurduğu ve asimetrik savaş doktrinini şekillendirdiği görülmüştür. 2026 yılındaki İran-İsrail-ABD savaşı sırasında kriz yönetimi için göreve getirilen Zülkadir’in, nükleer müzakerelerde ve Hürmüz Boğazı kontrolünde İran’ın aktif caydırıcılık ve sertlik yanlısı politikalarına geçiş yapmasını sağladığı saptanmıştır.   Ulaşılan bulgulara göre Muhammed Bakır Zülkadir, İran devlet aklında askeri, yargısal ve siyasi deneyimi birleştiren kilit bir figürdür. Tarihsel Türkmen kimliği, Türk dünyası ile olan ilişkilerinde hem bir yumuşak güç potansiyeli hem de Zengezur Koridoru gibi konularda sert bir müzakere paradoksu yaratmaktadır. Elde edilen bulgulara göre Zülkadir, İran’ın savunma paradigmasını müzakereci bir yapıdan daha saldırgan bir askeri yapıya taşıyan “kriz dönemi lideri” olarak tanımlanabilir.

Anahtar Kelimeler: Jeopolitik, Ulusal Güvenlik, İran Savunma Stratejisi, Dulkadiroğlu Beyliği, Muhammed Bakır Zülkadir

MIDDLE EAST GEOPOLITICS IN THE 21ST CENTURY: THE PERSONALITY OF MUHAMMED BAKIR ZÜLKADİR AND HIS INFLUENCE ON THE IRANIAN WAR

Abstract

This study aims to analyse the political and military background of Muhammad Bakir Zulkadir, who was appointed Secretary-General of the Iranian Supreme National Security Council (SNSC) on 24 March 2026, to highlight Zülkadir’s historical ties to the Dulkadiroğlu Beyliği, which has its roots in Anatolia, and to examine the impact of these origins on contemporary Iranian defence strategies and regional geopolitical balances. The study employed a historical and biographical analysis method. Zülkadir’s family origins were traced through the Dulkadiroğlu Turkmen migrations dating back to the 14th century; his military career was examined within the framework of the doctrinal development of the Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) and the Quds Force, supported by events from 2026 and media reports. Investigations have revealed that Zülkadir was born in Fars Province in 1954 and belongs to the Dulkadir tribe, which has maintained a presence in the region for generations. It has been established that Zülkadir, an experienced strategist, established the Ramadan Headquarters- the cornerstone of Iran’s cross-border operations- and shaped the doctrine of asymmetric warfare. It has been established that Zülkadir, who was appointed to manage the crisis during the Iran-Israel-US war in 2026, facilitated Iran’s shift towards active deterrence and a hardline policy in nuclear negotiations and regarding control of the Strait of Hormuz.   According to the findings, Muhammad Bakir Zülkadir is a key figure within the Iranian state apparatus, combining military, judicial and political experience. His historical Turkmen identity creates both a soft power potential in relations with the Turkic world and a hard-line negotiation paradox on issues such as the Zangezur Corridor. Based on the findings, Zülkadir can be described as a ‘crisis-era leader’ who has shifted Iran’s defence paradigm from a conciliatory structure to a more aggressive military structure.

Keywords: Geopolitics, National Security, Iranian Defence Strategy, the Dulkadiroğlu Principality, Muhammad Bakir Zülkadir

Giriş

Muhammed Bakır Zülkadir (Mohammed Baqer Zolqadr), İran İslam Cumhuriyeti’nin siyasi ve askeri mimarisinde son dönemlerde öne çıkan kritik figürlerden biri olmuştur. 24 Mart 2026 tarihinde İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreterliği (SNSC) görevine getirilmesiyle birlikte Zülbakır, ülkenin en kritik stratejisti haline gelmiş, sadece İran içi değil bölgesel hatta küresel jeopolitikte de kilit bir aktör konumuna yükselmiştir. Onu tanımak, yalnızca İran’ın askeri açısından değil, yargı ve sivil bürokrasi açısından da önem arz etmektedir.

Hayatı

Muhammed Bakır Zülkadir, 1954 yılında İran’ın güneyinde bulunan Fars eyaletine bağlı Fesa kentinde doğmuştur. Tahran Üniversitesi’nde İktisat bölümünü bitirmiş ardından aynı üniversitede Kamu Yönetimi alanında yüksek lisans yapmıştır. Ardından Milli Savunma Yüksek Üniversitesi’nde Stratejik Yönetim alanında doktora yaparak doktor unvanını almıştır.

1979 yılındaki İslam Devrimi’nin ardından kurulan ilk nesil Devrim Muhafızları’nın (IRGC) çekirdek kadrosunda yer alır. İran- Irak Savaşları sırasında Ramazan Karargâhı komutanı olarak görevde bulunmuştur. Sınır ötesi operasyonların aranan yüzü olan Zülbakır, asimetrik savaş doktrinini benimsemiştir. 1990’lı yıllarda muhaliflere yönelik gizli suikastları yönetmekle suçlanmış, özellikle 1999 yılındaki öğrenci protestolarını bastırmakla ilişkilendirilmiştir. Dönemin Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi’ye gönderilen üst düzey Devrim Muhafızları komutanlarının mektuplarını imzalayan isim Zülbakır’dır. Bu mektupta protestoların bastırılması çağrısı yapılmıştır, aynı zamanda da Devrim Muhafızları’nı siyasi bir güç olarak siyasi arenaya taşımıştır.  1997-2005 yılları arasında Devrim Muhafızları Genel Komutan Yardımcılığı görevini üstlenmiştir. Devrim Muhafızları onun döneminde bir askeri güç olmaktan çıkıp siyasi bir aktör olmuştur. Daha sonra bu yapı Kudüs Gücü’nün temelini oluşturmuştur. 2005-2007 yılları arasında İran Cumhurbaşkanı Mahmut Ahmedinejad döneminde İçişleri Bakan Yardımcısı olarak görev yapmıştır. 24 Mart 2007 tarihinde İran nükleer füze programları ile olan bağlantısı nedeniyle BM Güvenlik Konseyi tarafından yaptırım listesine alınmıştır. Bu yaptırım 18 Ekim 2023 tarihine kadar sürmüştür.  2010-2021 yılları arasında Yargı Erki Başkan Yardımcılığı görevinde bulunmuştur. Bu görevleri boyunca edindiği tecrübeler onu siyaset, güvenlik, yargı üçlemesinde öne çıkarmıştır. Hem askeri hem de sivil bürokrasi kariyeri boyunca sertlik yanlısı bir görüntü oluşturmuştur.

Dulkadiroğlu Beyliği’nden İran’a Geçiş

Zülkadir; Türkçe söylenişi ile Dulkadir, Arapça Zü’l Kadr’den gelir. Güç, kudret sahibi anlamındadır. 1337-1522 yılları arasında Kahramanmaraş ve çevresinde hüküm süren Oğuzların Bozok koluna mensup olan Dulkadiroğlu Beyliği, Anadolu’da kurulan ikinci beylikler dönemindeki beyliklerden biridir. Osmanlı Devleti’ne katılan son beylik olması sebebiyle de Türk-İslam tarihi açısından stratejik öneme sahip bir beyliktir. Osmanlı, Safevi ve Memlük Devletleri arasında da tampon güç olarak hayat sahası bulmuştur.

İran’da Zolqadr olarak bilinen bu isim, Anadolu’dan İran’a doğru başlatılan kitlesel Türkmen Kızılbaş hareketinin bir sonucudur. 15. ve 16. yüzyılda İran’da bulunan Safevi Devleti’nin hükümdarı Şah İsmail ‘in çağrısı üzerine, Yavuz Sultan Selim’in hükümdarlığı dönemindeki Anadolu’dan İran’a (özellikle Fars ve Horasan bölgelerine) Kızılbaş göçü yaşanmış ve Şah İsmail’in Kızılbaş ordusuna katılmışlardır. Dulkadiroğlu Beyliği’ne mensup bazı kollar da bu hareketliliğe katılmıştır. Bu beyliğe mensup aşiretler, İran’da, Safevi sarayında Erkan-ı Devlet (Devletin Sütunları) olarak bilinen 7 temel Türkmen aşiretinden biri olmuştur (Diğerleri: Ustacalu, Şamlu, Rumlu, Tekelü, Afşar, Kaçar). Zülkadiroğlu Süvarileri olarak bilinen disiplinli, cengâver bir askeri birliğe sahip olan bu beylik, günümüz İran askeri birliğinin de temelini oluşturmuştur.

Tarihsel kaynaklar, Zülkadir (Dulkadir) aşiretinin İran’ın güneyinde bulunan Fars eyaletine yerleştiğini ve valilik, komutanlık gibi görevlerde bulunduklarını göstermektedir. 16.yy’da bu eyaleti ellerinde tutmuş, Şiraz ve çevresini yöneten emirleri devletin güvenilir askeri aristokratlarını oluşturmuştur. Şah Abbas döneminde başta Dulkadiroğlu aşireti olmak kaydıyla tüm aşiretlerin gücü kırılmaya çalışılmış fakat Dulkadir (Zülkadir) aşireti İran’ın güneyinde varlığını günümüze kadar korumuştur. Muhammed Bakır Zülkadir’in de Fars eyaletine bağlı Fesa kentinde doğduğunu göz önüne alırsak, nesiller boyunca bu tarihsel miras olan görevlerin devam ettiğini ve Dulkadir aşiretinin burada yaşamını sürdürdüğünü ispat edebiliriz.

İran nüfusuna baktığımızda nüfusun yarısını Türkler oluşturmaktadır. Bugün İran’daki birçok üst düzey kişiler (Hamaney, Devrim Muhafızları üyelerinin bir kısmı vs.) Türk kökenli ailelere mensuptur. Zülkadir’in de bir Türk aşiretine mensup bir birey olması onu tarihsel olarak bir asker sınıfına mensup bir aile geleneğinden geldiğini simgeler. Kökenler, soyisimler İran’da siyasi nüfuz açısından önemli bir referansa sahiptir.

Askeri Kariyeri ve Kudüs Gücü’nün Temeli

Zülkadir’in askeri kariyeri, İran’ın bölge dışı operasyonlarında şekillenmiştir. İran- Irak Savaşı’nda İran kuvvetlerini komuta etmiş, cephe deneyimi kazanmıştır. Zülkadir, 1980’lerde kurulan, amacı İran’ın sınır dışı operasyonlarını koordine etmek olan Ramazan Karargâhı’nın kurucularından biridir. Ramazan Karargâhı, İran’ın Lübnan’dan Yemen’e kadar uzanan Vekâlet Savaşları stratejisinin ilk laboratuvarıdır. Bu yapı, Irak içindeki Saddam karşıtı Şii ve Kürt toplulukları ile birlikte operasyonlar yürütmüş, Orta Doğu’da geniş bir nüfuz alanına sahip olan Kudüs Gücü’nün temelini oluşturmuştur. 1989-1997 yılları arasında toplam 8 yıl boyunca İran Devrim Muhafızları Genelkurmay Başkanlığı görevini yürütmüş, ardından 8 yıl boyunca da Genel Komutan Yardımcılığı yapmıştır (1997-2005). İran Devrim Muhafızlarının çekirdek kadrosunda yer alan Zülkadir, bu yapının sadece bir komutanı değil aynı zamanda doktrin yapıcı rolünde yer almıştır. Sınır ötesi operasyonlarının aranan ismi olmuştur. 2005-2007 yılları arasında İçişleri Bakanlığı’nda güvenlik ve emniyetten sorumlu bakan yardımcılığı görevinde bulunmuş, bu dönemde toplumsal olayların bastırılması ve Ansar-e Hizbullah gibi yapılar ile koordineli çalışarak muhalefeti sindirme politikasını gütmüştür.

İran-İsrail-Amerika Birleşik Devletleri Savaşı ve Bu Savaştaki Rolü

            2026 yılının Mart ayında selefi olan Ali Laricani’nin İsrail-ABD ortak saldırısında hayatını kaybetmesinin ardından Ali Laricani’nin halefi olarak İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreterliğine atanmıştır. Bu durum İran’ın savunma stratejilerinde radikal değişimlere neden olmuştur. Bu atama, İran’ın savunma aşamasından daha saldırgan ve aktif caydırıcılık aşamasına geçtiğinin kanıtı olmuştur.

Askeri disiplin ve strateji doktorası bulunan ve sertlik yanlısı bir kişiliğe ve çevreye sahip olan Zülkadir, ülkeyi içinde bulunduğu savaşın ortasından çıkarmak, savaşı yönetmek için biçilmiş bir kaftan olarak görüldü. Bu yüzden kriz ortamında başa gelen yeni lider Mücteba Hamaney’in döneminde güvenliğin başına geçmiştir. Her ne kadar Ulusal Güvenlik Konseyi’nin başına geçmiş olsa da söz konusu dış politika ve nükleer müzakere süreçleri olduğunda rolü koordinatörlük olmuştur. Zülkadir özellikle nükleer müzakerelerde masayı terk ederek nükleer doktrinde değişikliğe gidebileceğinin sinyallerini vermiştir. Amerika’nın 15 maddelik anlaşma planına vereceği tepki, savaşın seyrini belirleyecektir. Nitekim masa başında gerçekleştirilen görüşmelerde, Amerika’nın bu 15 maddelik anlaşma planını İran’ın kabul ettiğini açıklaması sonucu ateşkes gerçekleşmiş, savaşın süreci belli olmuştur.

Selefi Ali Laricani daha müzakereci ve teknokrat bir yapıya sahip iken Zülkadir, asker kimliğine sahip bir kişiliktir. Dış politika vizyonu, ideolojik değil stratejik gerçeklik üzerine kuruludur. Bu durum, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki kontrolünde ve füze programlarında daha agresifleşmesine neden olmuştur. Çok geçmeden Konsey’in ilk hamlesi Hürmüz Boğazı’ndan sadece hasım olmayan gemilerin geçebileceğini açıklaması olmuştur. Bu da küresel çapta geniş yankılara neden olmuştur.

            Zülkadir’in Türk Dünyası Üzerinde Etkisi veya Potansiyeli

            Zülkadir’in; Dulkadiroğlu Beyliği’nden gelen Türk kimliği ve tarihsel bağı, onun düşüncelerini etkilemiş ve Türk dünyasına yaklaşımını jeopolitik güven ekseninde şekillendirmiştir. Ayrıca bu durumu diplomaside yumuşak güç unsuru olarak kullanıp kullanmayacağı zamanla belli olacaktır.

Zülkadir, İran’ın kuzey sınırlarının değişmesini ‘kırmızı çizgimiz’ olarak yansıtan bir ekolün savunucusudur. Bu durum, İran’ın kuzey sınırı olan Güney Kafkasya’da ve Zengezur Koridoru gibi konularda sert bir yaklaşım sergileyebileceğine, Zengezur koridoru nedeniyle Türkiye ve Azerbaycan ile zaman zaman karşı karşıya gelmesine sebep olabilir. Buna rağmen bölgedeki istikrarı sağlamak ve askeri dengeyi oluşturabilmek için Türkiye’ye muhtaç olduğunu bilen en iyi isimdir.  Sınır güvenliğini önceleyen Zülkadir, komşusu olan Afganistan’daki istikrarsızlık, radikal olaylar, uyuşturucu trafiği, IŞİD tehdidi gibi konularda, bu durumların İran’a yansıtılmaması için güçlü bir engel ve istihbarat örgütü oluşturabilir. Türk Devletleri Teşkilatı üyeleri ile istihbarat üzerine işbirliği yapabilir. Dulkadiroğlu’nun varisi olan Zülkadir, Türkiye- İran ilişkilerinde ortak hafıza açısından ilginç bir paradoks olacaktır. Her ne kadar Türki-Cumhuriyetler ile ilişkilerde ortak tarih üzerine bir vurgu yapılmaya müsait olsa da Zülkadir, katı bir İran devlet adamıdır ve oluşturduğu Devrim Muhafızları disiplinine tamamen bağlı bir kişidir.

Sonuç

Anadolu’nun Maraş dağlarından İran’ın Fars çöllerine uzanan büyük Türkmen göçünün ve savaşçı ruhunun modern aktörü Muhammed Bakır Zülkadir, İran’ın varoluşsal kriz olarak adlandırdığı bir ortamda güvenliğin en üst temsilcisi olmuştur. Kendisine kriz dönemi lideri demek yerinde bir söz olacaktır. Onun Türkmen aşireti olan Dulkadiroğlu Beyliği ile genetik ve tarihsel bağı, İran’ın askeri yapısında Türkmen etkisinin somut bir örneğini teşkil etmektedir. Bu köklü askeri geleneğe sahip kişinin İran’ın savunma ve müzakere kararlarında belirleyici bir unsur olacaktır. Zülkadir, Dulkadiroğularının dengeleyici yapısından sert mizaca geçişin örneğidir. Bölgesel terörle mücadelede aman vermeyecek bir kişiliğe sahiptir. İran’ın bölgesel ve küresel güçlerle olan mücadelesi onun liderliğinde yeniden şekil alacaktır. Türk dünyası açısından zorlu bir müzakere ortağıdır, özellikle Kafkasya ve Orta Asya jeopolitiğinde Zülkadir’in sert ama daha net bir diplomatik hat oluşturacağı öngörülmektedir. 2026 yılındaki İran-İsrail-ABD arasındaki bu büyük savaşta Zülkadir’in tarihsel askeri dehasını kullanma şekli bu savaşın gidişatında etkili olacaktır.

Kaynakça

Sümer, Faruk (1980). Oğuzlar (Türkmenler): Tarihleri, Boy Teşkilatı, Destanları. Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.

Yinanç, Refet (1989). Dulkadir Beyliği. Türk Tarih Kurumu Yayınları.

EFE International News: Iran Cools Dialogue Prospects, Appoints ‘Hardliner’ Zolghadr as Security Chief. (25 Mart 2026).

Haber Global (2026). İran’ın Yeni Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri: Stratejik Bir Atama., Mart 25, 2026.

Mepa News(2026). İran’da Ali Laricani’nin Yeerine Geçen Muhammed Zülkadir Kimdir?, Mart 25,2026.

NTV Haber (2026). ABD- İran Geriliminde Yeni Dönem ve Müzakere Planları., Mart 24, 2026.

Reuters/Middle East Desk: Tehran’s Security Shake-up: replacing Larjani with a Veteran Commander. (24 Mart 2026).

Tabya Dijital Envanter (2026). Muhammed Bakır Zülkadir Biyografisi ve Askeri Kariyeri., Mart 24, 2026.

The Hindu- World Analysis: Iran-Irael War: The Strategic Significance of Mohammad Baqer Zolgadr’s Appointment. (Mart 2026).

United Against Nuclear (UANI) Report: Zolghadr: The Hand Behind the Expendiency Cuouncil and IRGC Security Apparatus. (2022-2026 Güncellemeleri).

Vikipedi (2026). Muhammed Bakır Zülkadir- Siyasi ve Askeri Geçmişi. (Erişim: Nisan 2026).

Savory, Roger (2007). Iran Under The Safavids. Cambridge University Press.

Encyclopaedia Iranica. DU’L-QADR (Zolqadr) Tribe. (Erişim Nisan 2026).

Science Alert/Researcher (2015). Governors of Fars in Shah Abbas Safavi Era