Eğitim, bir milletin kaderini belirleyen en temel harçtır. Tarih boyunca devletler askeri ve ekonomik güçleriyle anılsa da kalıcı bağımsızlığın ve çağdaş medeniyetler seviyesine ulaşmanın ancak ve ancak nitelikli bir eğitim sistemiyle mümkün olduğu aşikârdır. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, bu gerçeği en derinlemesine kavrayan liderlerden biri olarak eğitime ve öğretmene her zaman hayati bir misyon yüklemiştir. Savaşın en şiddetli ve kritik anlarında bile eğitimden vazgeçmemiş, henüz Kütahya-Eskişehir Muharebesi sürerken 15-21 Temmuz 1921 tarihinde Ankara’da Maarif (Eğitim) Kongresi’ni toplatmıştır. Bu duruş, eğitime verilen önemin sadece barış zamanına mahsus olmadığını, var olma mücadelesinin ta kendisi olduğunu göstermektedir.
Bir ulusun kaderini çizen en büyük dönüşümler, süngülerin ucunda değil sınıflardaki kara tahtaların önünde başlar. Gazi Mustafa Kemal Atatürk, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin harcını akılla, bilimle ve en önemlisi eğitimle yoğururken, öğretmenleri bu büyük aydınlanma hareketinin en ön saflarına konumlandırmıştır. Savaş meydanlarında zafer kazanan ordular ne kadar kudretli olursa olsun, cehalete karşı zafer kazanacak yegâne gücün “irfan ordusu” olduğunu hepimiz o eşsiz vizyon sahibinden öğrendik. Atatürk’ün öğretmenlere duyduğu bu derin inancı ve eğitime verdiği önemi gözler önüne seren en dokunaklı hikâyelerden biri, Cumhuriyet döneminin ilk kadın tarih öğretmenlerinden biri olan Fatma Refet Angın’a aittir.
Yıl 1928… Henüz ilkokul öğrencisi olan Fatma Refet, Gelibolu’yu ziyaret eden Mustafa Kemal Atatürk ile karşılaşır. Atatürk’ün çocuklarla kurduğu o sıcak ve merak uyandıran konuşması sırasında kendisine yönelttiği “Büyüyünce ne olacaksın?” sorusuna hiç tereddüt etmeden “Öğretmen” yanıtını verir. Küçük bir çocuğun gözlerindeki kararlılık, o gün henüz şekillenmekte olan bir idealin ilk kıvılcımı gibidir.
İki yıl sonra, 24 Aralık 1930’da bu kez Edirne Kız Öğretmen Okulu sıralarında yolları yeniden kesişir. Öğretmenlik hayalini gerçeğe dönüştürmek için adım atan genç öğrenci, o günlerde gönlünden geçen mesleğin matematik öğretmenliği olduğunu söyler. Ancak Atatürk, tarihin bir milletin hafızasını ve kimliğini ayakta tutan en güçlü dayanak olduğunu görerek onu tarih öğretmeni olmaya yönlendirir. Bu incelikli yönlendirme, yalnızca bir branş tercihi değil Cumhuriyet’in geçmişini ve mücadelesini yeni nesillere aktaracak bir elçinin seçilmesi anlamına gelir.
20-25 Eylül 1937 tarihlerinde Dolmabahçe Sarayı’nda II. Türk Tarih Kongresi yapılmıştır. Bu kongreye; Gelibolu Ortaokulu’nda görev yapan Tarih Öğretmeni Fatma Refet Angın da katılır. Kongre sırasında Atatürk’ün manevi kızı Afet İnan, genç öğretmeni Atatürk’e tanıştırmak için yanına yaklaştırır ve şöyle der:
- Paşam, size çiçeği burnunda bir tarih öğretmeni tanıtmak istiyorum.
Atatürk bu tanışma karşısında tebessüm eder ve o meşhur, zekâ dolu cümlesini kurar:
- Çocuk, sen geç kalmışsın, ben seni tanıyorum.
Genç öğretmen bu sözler karşısında şaşırır, kalbi heyecanla çarpar. Atatürk, Refet Angın’ın gösterdiği azmi ve kararlılığı unutmamıştır. Genç öğretmen şaşkınlıkla: “Paşam, ben emrinizi yerine getirdim ve tarih öğretmeni olarak hizmetinizdeyim.” diye karşılık verir. Bunun üzerine Atatürk, öğretmenin omzuna elini koyarak ona şu unutulmaz öğütte bulunur:
“Bak, öğretmen olmak kâfi değil asıl görev şimdi başlıyor. Şunu iyi bil ki çok iyi bir öğretmen olacaksın. Şimdikinden çok daha fazla okuyacaksın. Çocuklarını çok iyi yetiştireceksin. Onlara Kurtuluş Savaşı’nı çok iyi öğreteceksin ve sakın ha, Çanakkale Savaşları’nı anlatmayı unutma! Bizi bugünlere taşıyan ruh Çanakkale’dedir. Birlikte başardığımız inkılâpları ve onların temeli olan ilkeleri sen yaşatacaksın, gerekirse bunun için mücadele edeceksin. Bunları sakın unutma!”
Bu sözler, sadece genç bir öğretmene verilen tavsiye değil cumhuriyetin gelecek nesillere aktarılacağı kutsal emanetin ta kendisiydi. Öğretmenler yalnızca müfredatı aktaran birer meslek insanı değil aklın, bilimin ve aydınlık yarınların mimarlarıdır. Atatürk’ün öğretmenlere yüklediği bu sorumluluk, mesleğin kutsallığını ve ağırlığını en güzel şekilde özetler. İşte bu vizyonun bir parçası olarak, 24 Kasım 1928 tarihinde Millet Mektepleri’nin açılmasıyla birlikte yeni Türk alfabesinin halka öğretilmesi amacıyla “Başöğretmen” unvanını alan Atatürk, bizzat kara tahtanın başına geçerek bir ulusun okur-yazar olma seferberliğine liderlik etmiştir.
Bugün coşkuyla kutladığımız Öğretmenler Günü, sadece bir takvim yaprağından ibaret değildir. Başöğretmen Atatürk’ün kara tahta başında yazdığı o aydınlık geleceğin, sınıflarda tükenmeyen bir sevgi ve fedakârlıkla yaşatılmasının günüdür. Başöğretmen Mustafa Kemal Atatürk’ün izinde yürüyen, ülkenin dört bir yanında, dağ köylerinden büyük metropollere kadar her türlü zorluğa göğüs gererek cehaletle savaşan; çocukların gözündeki ışık sönmesin diye kendi hayatlarından fedakârlık eden tüm öğretmenlerimizin 24 Kasım Öğretmenler Günü kutlu olsun.
Yeni nesil sizin eserinizdir.
Demet BALTA
