“Türk” sadece Türkiye’de yerleşik halktan ibaret olmayıp, Türkçenin lehçelerini konuşan tüm HUN bakiyesi halkları kapsayan bir Millet’tir. “Türk Milleti” mefhumunu (kavramını) böyle anlamlandırmak, Türkçülüğün iki kademeli ideoloji olarak temellendirilmesini gerektirmektedir. Hemen ifade etmeliyim ki, Türkçülük, farklı etnoslara mensup toplulukların “Türk” üst kimliğinde “Millet oluşu” gerçekleştirmesi ülküsü olduğundan, etnik milliyetçilik kapsamında değerlendirilemeyeceği gibi, etnikçiliğe de karşı bir ideolojidir. Nitekim “Küçük Türkçülük” ideolojisinin devrimi olarak Türkiye Cumhuriyeti, “Millet” oluşumunu etnik kökene dayandırmamış, Türkiye’yi kuran ahali’ye “Türk” demek ve Türkçeyi tek dil olarak ilan etmek suretiyle varlık kazanmıştır. Büyük Türkçülüğün hedefleri hem farklıdır hem gerçekleştirilmesi oldukça zor bir sürecin yaşanmasını gerektirmektedir. Bununla beraber bütünTürklük, umut veren bir ülküdür. Bunun nedeni, Avrasya’da 200 milyon ile 300 milyon arasında nüfusa sahip Hun/Göktürk halklarından oluşan bir Türklüğün giderek daha yüksek sesle kendini “Türk” olarak tanımlamaya başlamasıdır. Türkiye’de Türkçülük düşüncesinin aydınları, Ziya Gökalp’ten Nihal Atsız’a dek ortaya koydukları eserlerle Göktürk bakiyesi halkları Müslümanlıkta ve Selçuklu-Osmanlı siyasalı aksında birleştirmeyi ülküleştirmiştir. Bu ideoloji ne yazık ki, ya Hristiyan Gagavuzları, Kıpçakları, Macarları ve Hazar kökenli Türkleri dışlayarak kavimci (Oğuzcu) ümmetçiliği savunmuş yahut Türklerin ikinci devletini Selçuklulardan başlatarak Oğuzculuğu güncellemiştir. Son tahlilde her iki akım da neo-Osmanlıcılığa yönelmiştir. Oysa tarihsel çatışmalar nedeniyle Selçuklu ve Osmanlı, Hun Coğrafyası halklarıyla çatışmış, Türklük Din, Mezhep, Bodun savaşlarıyla parçalanmıştır. Türkiye’nin Selçukluların ve Osmanlıların vizyonuyla ‘Türk Devletleri Halkları’nı ortak Türk kimliğinde buluşturması imkânsızdır. Yeni bir Türk ideolojisi lâzımdır. Bu ideoloji “Türk demek, Müslüman demektir” (Ziya Gökalp) ve “Türk, etnik ve kan soylu kimliktir” (H. Nihal Atsız) yaklaşımlarıyla inşa edilemeyecektir. Türklüğün Anadolu’ya Malazgirt Savaşı’yla 1071’de Müslüman Oğuzlarla girdiğini ileri süren bir milliyetçi fikriyat da bulunmaktadır. Türk Devletleri Teşkilatı’nın mensubu ulusların “Türk” ortak adı altında birlikte hareket edebilmesi, “Türk Milleti Kimliği”ni sahiplenebilmesi, Türkiye’nin tarihindeki bu aydınların görüşleriyle de (Nurettin Topçu, Erol Güngör, Teoman Duralı, Nevzat Kösoğlu, Ayvaz Gökdemir) mümkün değildir. Zira Türk Milleti, bir Nation=Ulus olmayıp, bir Union=Bodunlar Birliği anlamında Millet’tir. Türkler coğrafyalar ve zamanlar üstü bir Millet olarak Hz. Nuh’tan sonraki tüm asırlarda ve yeryüzünün her yerinde yaşadılar.
Büyük Türkçülük, Ömer Seyfettin’in, Ziya Gökalp’in, Enver Paşa’nın veya Sultan Galiyev’in Asya Müslümanlarını büyük Turan Devleti’nde birleştirme mefkûresini yeniden güncelleyen bir ideoloji olarak da görülmemelidir. Zira bu şahsiyetler önce Türkçü bir devletin kuruluşunu, ardından söz konusu devletin Turan coğrafyasında “esir Türkleri kurtarmak” yoluyla onları Osmanlı benzeri bir imparatorluğun tebaası kılmayı teklif ediyorlardı. Union Türkçülük kavramıyla ifade ettiğimiz Türkçülük mefkûresi ise, Avrasya’daki Hun/Göktürk bakiyesi halkları ve hatta İskit konfederasyonuna bağlı boyları gönüllü katılımla “Türk Milleti”nin oluşumu sürecine dahil olmayı teklif etmektedir. Büyük Türkçülük, Türklüğün sadece soyculuk olmadığını aynı zamanda bir kimlik kazanımı hususiyeti gösterdiğini ileri sürmektedir.
Büyük Türkçülük ideolojisinde Milli Kimlik, Türklüğün Türkçe konuşmak, Türk Töresi’ne bağlanmak ile belirlenmektedir. Türkler, tarih boyunca yerleşik uygarlıkların (tarım havzalarının) dışında konuşlanmış, küresel ticareti kontrol altına almış, bu denetimi ve düzenlemeyi yapabilmek için de hem tekasürcülüğe (sermaye birikimine) karşı koymuş hem de askerî/savaşkan bir toplum sistemi kurmuştur. Ticaret yollarında kontrol imtiyazını kaybeden Türk boyları tarım uygarlığına geçmiş ve Türk’ün antropolojik karakterini de Türk Milli Kimliği’ni de kaybetmiştir.
Türk Devletleri Teşkilatı’nın kurulması, “Türk Milleti” tasavvurunun iki kademeli bir kimlik olarak ele alınmasını zarurî kılmaktadır. Birinci kademede Türkiye’nin milliyeti olarak “Nation Türk=Türk Ulusu” kimliği bulunmaktadır. Bu husus, Kazakistan’ın Türkiye Türkleri hakkında “Türik / Түрік” kelimesini kullanırken, kendi kökenlerinden, dillerinden ve diğer akraba topluluklardan bahsederken “Türkî” (Түркі) kavramını kullanmasında da görülebilmektedir. Kazakların kendileri hakkında “Türik/Typik” demesi onların benliklerini “Qazaq Түркі” olarak adlandırmaları halinde mümkün olabilecektir. Günümüz jeopolitiği, İskit/Hun/Göktürk halklarını Büyük Türkçülük ideolojisinde buluşmaya, yani Turancılığa yönlendirmektedir. Özbekistan Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev, Türk Devletleri Teşkilatı’nın (TDT) 30 Ekim 2026’da Ankara’da gerçekleştirilen 13. Zirvesi’nde “Ortak Türkçe Kelimeler Sözlüğü” hazırlanmasını teklif etmiştir.[1] Mirziyoyev, vatandaşların karşılıklı seyahatlerini kolaylaştıracak çok taraflı bir anlaşma hazırlanmasını da önererek, kimlik kartlarıyla seyahat imkanlarının genişletilmesi, sınır geçişlerinin kolaylaştırılması ve ziyaret edilen ülkelerde kalış usullerinin basitleştirilmesi gerektiğini dile getirmiştir.[2] Bu girişimleri, metinlerimde ‘Union Türklük’ olarak kavramlaştırdığım ortak Türk Milli kimliği tasavvuruna doğru dil ve hareket serbestisi düzeyinde atılmış resmî adımlar olarak yorumluyorum. Rusya’nın Türk Devletleri Teşkilatı’na gözlemci olarak katılmasına yönelik öneriler ise, “Türk Ortak Alfabesi”, “Ortak Türkçe Kelimeler Sözlüğü”, “Türk Dünyası Ortak Kimliği” arayışlarının Slav kimliğini ve kültürünü etkileyecek bir Turancılığın doğduğunu göstermektedir.[3] BütünTürkçülüğün güçlenmesi, Rusya’yı kuran halkların Türk kökenli olması nedeniyle Avrasya’daki halkların Yafes’ten gelen kökenlerini hatırlaması ve Büyük Türk Milleti’nin oluşumunun gerçekleşmesi bakımından bir ileri safhaya sıçrayışımızı sağlayabilecektir. O halde Ziya Gökalp’in “dili dilime, dini dinime” eksenli Turancı-Türkçülüğünü Union Türkçülük fikriyatının perspektifi ekseninde “Dil’de ve Töre’de benzeşen” şeklinde revize ederek yeniden dile getirebiliriz:
“Vatan ne Türkiye’dir Türklere ne Türkistan; Vatan büyük ve müebbet bir ülkedir: Turan.”
[1] Ersoy Sema, Yapılırsa Türk dünyasında bir ilk olacak! Mirziyoyev’den Tarihi ‘Sözlük’ Önerisi, https://turkinform.com.tr/yapilirsa-turk-dunyasinda-bir-ilk-olacak-mirziyoyevden-tarihi-sozluk-onerisi, 3.11.2026.
[2] Ersoy Sema, Ibid, 3.11.2026. Bu önerinin “Türk Devletleri Teşkilatı Ortak Vatandaşlık Kimliği” teklifi şeklinde yorumlanması mümkündür.
[3] Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev, Rusya’nın TDT’ye gözlemci olarak katılması çağrısında bulunmuştur. Bu gelişme, Türk dünyasındaki entegrasyon süreçlerinin Rusya’yı dışlamayı değil, çerçeveye dahil etme mantığıyla ele aldığını, ancak Rusya içindeki Türk kökenli halkların varlığı nedeniyle Moskova için de kimlik boyutu taşıdığını düşündürmektedir. Erişim: https://www.odatv.com/guncel/rusya-turk-devletleri-teskilatina-katilabilir-120169366, 2.11.2026.
